Compositie in straatfotografie: kiezen wat je laat zien

Begin eens bij de achtergrond

Je ziet iemand aankomen en volgt die persoon met je camera. Ondertussen schuift de hele straat achter hem langs. Een gevel, een raam, nog een gevel. Je onderwerp blijft ongeveer op dezelfde plek in de zoeker, maar de rest van de foto verandert voortdurend.

Je kunt het ook omdraaien. Zoek eerst een achtergrond waar je iets mee kunt. Een vlak met een duidelijke rand, een trap of een verdeling van licht en schaduw. Kies je kader en wacht tot er iemand in komt.

Daarmee heb je alvast een deel van de compositie bepaald. Je kunt rustig bekijken hoeveel gevel je wilt laten zien en waar iemand straks in de foto past. Vervolgens kijk je wat er gebeurt. Misschien loopt iemand precies door de open ruimte die je had gezien. Misschien blijkt die plek helemaal niet zo handig.

Wachten verplicht je nergens toe. Als de achtergrond en de voorbijgangers elkaar steeds in de weg zitten, kun je je standpunt veranderen of verder lopen. Een mooie muur heeft ook niet overal een oplossing voor.

Geef een persoon een eigen plek

Een persoon kan duidelijk in je zoeker staan en toch nauwelijks loskomen van de achtergrond. Een donkere jas voor een donkere deur wordt al snel één vlak. Hetzelfde geldt voor een licht shirt tegen een lichte gevel.

Kijk daarom naar het verschil tussen de figuur en wat er direct achter staat. Donker tegen licht, licht tegen donker. Dat helpt om de vorm van iemand herkenbaar te houden.

Daarvoor hoef je niet meteen een andere straat te zoeken. Een stap opzij kan het hoofd voor een rustiger stuk muur plaatsen. Even wachten kan genoeg zijn om een jas los te laten komen van een deurpost. Let daarbij op het hele lichaam: misschien staat het hoofd nu vrij, maar vallen de benen samen met iets op de achtergrond.

Bij fotograferen in hard licht kun je zulke verschillen nadrukkelijk gebruiken. Een schaduw kan zelf een vorm in de compositie worden. Bekijk steeds of die vorm de persoon helpt of juist opslokt.

Volg lijnen zonder ze overal te zoeken

Een stoeprand loopt door je kader. De rand van een gevel staat er dwars op. Een trap herhaalt dezelfde vorm. Zulke lijnen kunnen het oog door een foto leiden.

Kijk waar ze beginnen en waar ze uitkomen. Een lijn kan de aandacht naar iemand brengen, maar ook langs die persoon heen naar de rand van de foto. Verander je standpunt en bekijk hoe de verhouding verschuift. Lager kijken geeft een ander beeld dan rechtop blijven staan. Een stap opzij kan twee lijnen uit elkaar halen die eerst samenvielen.

Een deuropening, raam of poort kan daarnaast een kader binnen je foto vormen. Iemand krijgt daarmee een afgebakende plek. Let wel op wat dat extra kader doet: helpt het om de persoon te zien, of is vooral de deuropening interessant geworden?

De regel van derden en de gulden snede kunnen helpen bij het verdelen van je beeld. Gebruik ze gerust om een compositie te onderzoeken. Iemand mag ook gewoon midden in de foto staan. Als die plek werkt, hoeft die persoon niet te verhuizen omdat er ergens een hulplijn staat.

Kijk wat er vóór en achter gebeurt

Bij een eenvoudige compositie kun je één persoon tegen één achtergrond plaatsen. Je kunt ook meerdere afstanden tegelijk gebruiken: iets dichtbij, iemand verderop en daarachter nog een deel van de straat.

Dat zijn lagen. Voorgrond, middengrond en achtergrond krijgen ieder een plek in dezelfde foto.

Begin met te kijken welke laag de meeste aandacht moet krijgen. Als iemand in de middengrond belangrijk is, helpt het wanneer de voorgrond die persoon zichtbaar laat. Een vorm dichtbij kan een deel van het kader vullen, maar ook net het gebaar afdekken waarvoor je de foto wilde maken.

Kijk vervolgens naar de overlappingen. Vallen twee mensen samen? Steekt een arm voor een gezicht? Door je standpunt te veranderen, verschuift wat dichtbij is ten opzichte van wat verder weg staat. Daarmee kun je onderdelen los van elkaar krijgen.

Je hoeft niet iedere laag te vullen. Als er op de achtergrond niets gebeurt dat de foto helpt, hoeft daar ook niets bij. Meerdere lagen zijn een mogelijkheid om te ordenen, geen bewijs dat een foto beter is.

Laat ruimte waar iets naartoe kan

Iemand kijkt naar rechts. Hoeveel ruimte laat je rechts van het gezicht? En hoeveel blijft er achter die persoon over?

Die verdeling doet iets met de foto. Ruimte in de kijkrichting laat zien waar de blik naartoe gaat. Bij iemand die loopt, geeft ruimte vóór de persoon de beweging een plek in het kader. Zet je die persoon vlak tegen de rand, dan wordt die ruimte juist krap.

Beide kunnen werken. Bekijk wat je wilt laten zien en probeer de verdeling bewust te kiezen. Als iemand naar iets buiten beeld kijkt, kan de lege ruimte die blik benadrukken. Misschien is juist de krapte aan de rand wat je interessant vindt.

Lege ruimte hoeft dus niet opgevuld te worden. Een groot stuk gevel kan iemand klein laten lijken binnen de omgeving. Kader je dichter, dan krijgt diezelfde persoon meer nadruk. Je verandert daarmee de verhouding tussen iemand en de straat.

Meer over lijnen, kaders, lagen, lege ruimte en het moment waarop alles samenvalt lees je in mijn artikel over compositie in straatfotografie.

Neem de randen even mee

Je aandacht zit al snel bij degene die je fotografeert. Ondertussen komt aan de zijkant een halve arm in beeld, steekt onderaan iets het kader binnen en lijkt een rand van een gevel uit iemands hoofd te groeien.

Loop met je ogen even langs de buitenkant van je zoeker. Wat komt daar binnen? Wat snijd je af? Daarna kijk je naar de ruimte direct rond je onderwerp.

Niet ieder afgesneden onderdeel is een probleem. Een foto heeft nu eenmaal randen. Het helpt wel om te zien wat een afsnijding doet, zodat die onderdeel van je keuze wordt.

Eenvoud begint vaak met zo'n controle. Als een element niets toevoegt, probeer het dan buiten beeld te houden. Dat kan met een stap opzij, een ander standpunt of door even te wachten.

Weglaten betekent ook weer niet dat iedere foto een lege achtergrond nodig heeft. Een drukke straat mag druk blijven. Kijk vooral of duidelijk is hoe de onderdelen zich tot elkaar verhouden. Als je iets uit het kader haalt, wordt dan beter zichtbaar wat je wilde laten zien?

Benoem thuis wat je ziet

Bij het terugkijken is 'deze werkt' een begin. Probeer daarna concreter te worden.

Misschien staat een hoofd vrij van de achtergrond. Misschien sluit de richting van een arm aan bij een lijn in de gevel. Of er zit net genoeg ruimte tussen twee mensen om ze afzonderlijk te zien. Dat zijn keuzes die je een volgende keer op straat kunt herkennen.

Vergelijk ook foto's die kort na elkaar zijn gemaakt. Kijk wat er verandert als iemand een stap verder staat. Blijft de compositie overeind? Welke overlapping verschijnt of verdwijnt? Zo wordt zichtbaar hoeveel de plek van één persoon kan uitmaken.

Bijsnijden kan helpen om een foto sterker te maken. Gebruik het ook om te onderzoeken wat je bij het fotograferen anders had kunnen doen. Als je steeds dezelfde rand weghaalt, kun je daar de volgende keer al in je zoeker op letten.

Bij het maken van een serie kun je bovendien bekijken welke compositiekeuzes terugkomen. Misschien geef je mensen vaak veel ruimte, of zoek je juist steeds naar meerdere lagen. Benoem wat er daadwerkelijk in de foto's staat.

Oefen met één keuze tegelijk

Je hoeft op straat niet voortdurend alle mogelijkheden langs te lopen. Kies voor een oefening één aandachtspunt. Zoek bijvoorbeeld eerst een achtergrond en blijf even staan. Of bekijk bij iedere mogelijke foto wat een stap opzij verandert.

Maak verschillende versies van dezelfde situatie als daar gelegenheid voor is. Geef iemand meer ruimte, probeer een lager standpunt of laat een deel van de voorgrond weg. Vergelijk achteraf wat die verandering oplevert. Voor meer oefeningen kun je de straatfotografie-opdrachten gebruiken.

Wie met basiskennis bewuster wil fotograferen, kan verder oefenen met de online mailcursus Straatsessies. De cursus bestaat uit dertien inhoudelijke mails, eens per twee weken gedurende zes maanden, met twee persoonlijke check-ins en aan het eind persoonlijke feedback op vijf foto's. Je start wanneer je wilt, zonder vaste momenten of groep.

Ook bij zelfstandig oefenen helpt het om klein te beginnen. Neem één keuze mee naar buiten. Bekijk bijvoorbeeld eens wat er achter een hoofd gebeurt voordat je afdrukt. Daar heb je op straat al genoeg werk aan.