Zwart-wit of kleur

Wat kleur toevoegt

Bij straatfotografie kan kleur een reden zijn waarom je een foto maakt. Denk aan die gele paraplu tussen de zwarte. De kleur maakt het verschil zichtbaar. Haal je haar weg, dan haal je mogelijk ook weg wat je zo interessant vond.

Kleur vertelt iets over de sfeer en de omgeving. Ze kan onderdelen van een foto bij elkaar brengen, bijvoorbeeld als dezelfde kleur op verschillende plekken terugkomt. Je oog vindt dan een verband dat zonder die kleur minder duidelijk kan zijn.

Maar kleur heeft ook associaties. Geel kan positief aanvoelen, terwijl het ook overprikkeling kan oproepen. Dezelfde kleur kan dus heel anders werken, afhankelijk van wat er verder in de foto gebeurt.

Een kleur hoeft daarmee geen vaste betekenis te krijgen. Je hoeft bij een gele jas geen verklarend bordje te zetten. Kijk vooral wat die kleur in deze foto doet.

Als kleur ertussen gaat zitten

Soms trekt een kleur aandacht terwijl je eigenlijk iets anders wilt laten zien. Je kijkt naar een persoon, maar blijft terugkomen bij een gekleurd vlak aan de rand. Dat vlak kan op zichzelf best aardig zijn. Alleen had je een andere foto in gedachten.

Bekijk eens waar je als eerste naar kijkt. En waar je daarna terechtkomt. Helpt de kleur je om de foto te lezen, of blijf je hangen bij iets wat voor jou bijzaak is?

Een zwart-witversie kan helpen om dat te onderzoeken. Verdwijnt de afleiding en komt de persoon beter naar voren, dan heb je iets om op verder te werken. Wordt de foto vooral vlakker en minder duidelijk, dan deed kleur blijkbaar ook nuttig werk.

Dat maakt kleur geen probleem dat opgelost moet worden. Soms is juist die drukte interessant. Het helpt alleen om te weten waar je voor kiest.

Wat zwart-wit overlaat

Zwart-wit is een bewuste inperking. Je haalt kleur weg, waardoor licht, schaduw en de persoon meer aandacht kunnen krijgen. Textuur en expressie worden sterker zichtbaar als kleur daar niet meer tussendoor komt.

Een gezicht kan daardoor anders binnenkomen. Je kijkt naar de blik, de lijnen, het licht op de huid. Ook een houding kan duidelijker worden wanneer de kleur van kleding minder aandacht vraagt.

Ik maak mijn portretten bijna altijd in zwart-wit. Voor mij veroudert zwart-wit niet. Dat is een voorkeur, geen voorschrift voor iedere foto waar toevallig een mens op staat. Zoveel gezag heeft mijn portretwerk nou ook weer niet.

Bekijk bij een straatfoto dus wat die inperking oplevert. Komt de uitdrukking beter naar voren? Krijgt een schaduw meer ruimte? Of mis je juist de sfeer die de kleuren meegaven?

Zwart-wit kan meer laten zien doordat je iets weglaat. Wat je weglaat, moet je dan wel kunnen missen.

Kleuren worden grijstonen

Met de kleur verdwijnt niet alles wat die kleur in de foto deed. Elke kleur krijgt bij de omzetting een grijstoon. Daardoor verandert ook het verschil tussen onderdelen van je foto.

Twee vlakken die je in kleur goed uit elkaar houdt, kunnen in zwart-wit ongeveer even grijs worden. Denk aan een jas tegen een muur. In kleur zie je meteen waar de jas ophoudt. Als jas en muur na de omzetting dezelfde grijstoon krijgen, kan die grens minder duidelijk worden.

Andersom kan een verschil tussen licht en donker overeind blijven terwijl de kleuren verdwijnen. Dan blijft een persoon bijvoorbeeld duidelijk loskomen van de achtergrond.

Kijk daarom bij het omzetten verder dan de algemene indruk. Bekijk de randen van je onderwerp. Zijn handen nog te onderscheiden van kleding? Blijft een gezicht zichtbaar tegen de achtergrond? Heeft die paraplu nog de rol die ze in kleur had?

Als je de omzetting aanpast, kun je onderzoeken hoe licht of donker verschillende kleuren als grijs worden weergegeven. Beoordeel daarbij steeds de hele foto. Een jas duidelijker maken is prettig, maar kijk ook wat er met andere delen gebeurt.

Zwart-wit kiezen betekent dus ook naar kleur kijken. Alleen eindig je bij grijs.

Twee versies naast elkaar

Als je twijfelt, maak dan eens een kleurversie en een zwart-witversie van dezelfde foto. Zet ze naast elkaar en benoem concreet wat er verandert.

Begin bij wat je aantrok. Was dat een kleurverschil, een gezichtsuitdrukking of de vorm van een schaduw? Bekijk vervolgens in welke versie dat het duidelijkst naar voren komt.

Let ook op wat je kwijtraakt. Misschien wordt een gezicht in zwart-wit rustiger, maar verdwijnt tegelijk een kleur die de persoon met de omgeving verbond. Dan heb je iets te kiezen. Beide versies kunnen iets hebben.

Je kunt jezelf daarbij een eenvoudige vraag stellen: wat wil ik dat iemand in deze foto ziet?

Het antwoord hoeft geen heel verhaal te zijn. ‘Die blik’ is genoeg. ‘Dat geel’ ook.

Eén foto of een serie

Bij een losse foto kun je de keuze helemaal op die foto afstemmen. In een serie speelt ook mee wat de foto's samen doen.

Leg ze daarom bij elkaar. Misschien verbindt kleur de foto's, doordat bepaalde kleuren terugkomen. Misschien past zwart-wit beter bij de aandacht voor gezichten of schaduwen die door de hele serie loopt.

Een omzetting die bij één foto goed werkt, hoeft niet bij alle andere foto's hetzelfde op te leveren. Bekijk elke foto afzonderlijk en daarna opnieuw het geheel. Let erop of je keuze ondersteunt wat de foto's met elkaar verbindt.

Ook kleur en zwart-wit combineren kun je onderzoeken. Er is geen vaste regel die dat voor je beslist. Kijk wat er gebeurt als je ze naast elkaar zet.

In mijn artikel over series maken lees je hoe een terugkerend onderwerp kan uitgroeien tot een serie. De keuze voor kleur of zwart-wit kan daarin meegroeien.

Je hoeft vandaag dus niet vast te leggen wat je voortaan altijd gaat doen. Deze foto is voorlopig genoeg.