Wat is straatfotografie?

Het gewone leven op de foto

Stel je een dorpsplein voor. Er staat een fiets tegen een muur, naast een bankje ligt een vergeten handschoen. Verder gebeurt er weinig. Is daar een straatfoto te maken?

Ja. Of het een interessante foto wordt, is een andere vraag. Maar je hoeft niet te wachten tot er iemand doorheen loopt voordat je het straatfotografie kunt noemen.

Straatfotografie is het fotograferen van het dagelijks leven in de openbare ruimte, meestal zonder dat je de situatie in scène zet. Je komt iets tegen en maakt daar een foto van. In beschrijvingen zie je daarvoor ook het Engelse woord candid: ongedwongen, zoals het zich voordoet.

Dat is een bruikbaar begin. Ik zou er alleen geen toelatingsexamen van maken. Eerst kijken wat je interessant vindt. Over het etiket kunnen we daarna nog lang genoeg praten.

Je kiest wat wij te zien krijgen

Een situatie niet ensceneren betekent niet dat je als fotograaf niets te kiezen hebt. Vanaf welke plek je kijkt, wat je binnen de randen van de foto laat vallen en wanneer je afdrukt: dat zijn jouw keuzes.

Denk aan iemand die bij een bushalte wacht. Je kunt de hele halte laten zien, met de weg ernaast. Je kunt ook een foto maken waarin vooral die ene persoon en een stukje van de reclameposter erachter overblijven. De situatie is dezelfde. De foto vertelt iets anders.

Dat vind ik een interessant uitgangspunt: je werkt met wat er al is, maar kiest zelf wat je daarvan laat zien.

Een definitie helpt om het genre te begrijpen. Tijdens het fotograferen heb je waarschijnlijk meer aan een concrete vraag: wat trok hier eigenlijk mijn aandacht? Was het die persoon, of de manier waarop die naast de poster stond?

Ook buiten de stad

Het woord straatfotografie roept gemakkelijk een drukke winkelstraat op. Veel mensen, verkeer, overal iets te zien. Daar kun je natuurlijk fotograferen. Alleen is een stad geen voorwaarde.

Het dagelijks leven speelt zich ook af in een dorp. Op een plein, langs een rustige straat of bij een bankje waar op dat moment niemand zit. De openbare ruimte houdt niet op bij de laatste grote winkel.

Je hoeft dus geen uitstapje te plannen voordat je kunt beginnen. De omgeving die je al kent, is een prima plek om te kijken. Misschien loop je dagelijks langs dezelfde gevel. Hoe ziet die eruit als je er even bij stilstaat? Wat valt binnen je foto, en wat zou je erbuiten laten?

Een bekende plek hoeft geen bezwaar te zijn. Je weet in elk geval alvast waar je koffie kunt halen. Ook praktisch.

Er hoeft niemand in beeld

Mensen kunnen een straatfoto interessant maken. Een gebaar of de manier waarop iemand ergens staat, geeft je iets om naar te kijken. Maar een mens in beeld is geen verplicht onderdeel.

Die lege stoel voor een gevel kan ook een onderwerp zijn. Of neem de fiets en de handschoen op het dorpsplein. Zulke dingen horen bij het dagelijks leven, ook als hun eigenaar nergens te zien is.

Dat betekent niet dat iedere foto van een stoel automatisch een geslaagde straatfoto is. Het onderwerp alleen doet het werk niet. Wat maakt dat jij juist deze stoel wilt laten zien? De plek waar hij staat? De verhouding tot het raam erboven? Dat zijn concretere vragen dan: mag dit wel straatfotografie heten?

Voor mij geeft die ruime definitie vooral ruimte om nieuwsgierig te blijven. Je hoeft een foto die je interessant vindt niet af te schrijven omdat er toevallig niemand doorheen wandelt.

Een paar namen om mee te beginnen

Bij straatfotografie kom je al snel Henri Cartier-Bresson tegen, verbonden aan het ‘beslissende moment’. Dat begrip is een mooie aanleiding om naar timing te kijken: waarom werkt juist dit moment in een foto? Wat zou er veranderen als de fotograaf iets eerder of later had afgedrukt?

Andere bekende namen zijn Vivian Maier, Saul Leiter, Garry Winogrand en Ed van der Elsken. Zie ze als ingangen om werk te bekijken. Je hoeft hun namen niet eerst uit je hoofd te leren. Er volgt geen overhoring.

Kies bijvoorbeeld één fotograaf en bekijk een paar foto’s wat langer. Waar kijk je als eerste naar? Wat zie je pas daarna? Probeer aan te wijzen wat je aandacht vasthoudt. ‘Mooi’ is een begin, maar vertelt je nog niet zoveel.

Je hoeft ook niet alles goed te vinden omdat er een bekende naam onder staat. Als een foto je weinig doet, kun je onderzoeken waaraan dat ligt. Misschien begrijp je later beter wat je ziet. Misschien blijft het gewoon niet jouw foto.

Waarom het de moeite waard is

Wat mij aanspreekt aan straatfotografie, is dat het gewone leven genoeg aanleiding kan zijn. Je hoeft geen bijzondere gebeurtenis te bedenken. Er staat al iemand te wachten. Er staat al een stoel. De vraag is wat jij daarin ziet.

Daarmee heb je iets concreets om te oefenen. Je maakt een foto en kijkt later of datgene wat je opviel ook op de foto overkomt. Misschien blijkt de achtergrond veel meer aandacht te trekken dan je dacht. Misschien wordt juist een klein detail de reden om langer te blijven kijken.

Dat vergelijken lijkt me waardevoller dan alleen beslissen of een foto ‘goed’ is. Je kunt preciezer worden: dit wilde ik laten zien, dit zie ik nu terug.

Op straatfotografie.nl kun je je foto’s laten zien en reageren op het werk van andere leden. Bij een reactie helpt zo’n concrete observatie ook. ‘Mijn oog blijft naar die stoel gaan’ geeft iemand iets om over na te denken. Je hoeft daarvoor geen compleet betoog over fotografie te schrijven. Graag zelfs.

Beginnen met kijken

Voor dit eerste artikel is de basis genoeg: dagelijks leven, openbare ruimte, meestal zonder ensceneren. Een stad en mensen kunnen erbij horen. Ze zijn geen voorwaarden.

Je camera hoeft dat niet ingewikkelder te maken. Een kleine, lichte camera en één vaste brandpuntsafstand kunnen het eenvoudiger houden. De instellingen verdienen hun eigen uitleg, zodat je begrijpt welke keuzes je kunt maken.

Dit is het eerste van vier artikelen in de beginnersroute. Je leest ze op volgorde en de site houdt bij wat je al gelezen hebt. Rustig beginnen dus. De straat loopt niet weg.