Straatfotografie Utrecht: kijken tussen station en gracht

Begin bij Centraal Station

Centraal Station is een groot treinstation met veel reizigers die aankomen en vertrekken. Voor straatfotografie in Utrecht kun je hier beginnen met een eenvoudige oefening: kies je kader voordat je kiest wie je fotografeert.

Kijk eerst een tijdje hoe mensen door dat kader bewegen. Waar komen ze je foto binnen? Op welk punt staan ze los van elkaar? Wanneer wordt het zo vol dat je niet meer weet waar je moet kijken? Je hoeft daar geen ingewikkeld plan van te maken. Een paar minuten op dezelfde plek geeft je al iets om mee te werken.

Probeer vervolgens verschillende momenten binnen hetzelfde kader. Iemand aan de rand van de foto geeft een andere verdeling dan iemand middenin. Twee mensen kunnen elkaar overlappen of juist ruimte tussen zich laten.

Bekijk tussendoor een paar foto's. Let vooral op het moment waarop je afdrukte. Misschien was je steeds net te vroeg, terwijl je standpunt prima werkte. Dan heb je iets concreets om bij de volgende foto te veranderen. Dat is bruikbaarder dan meteen verder lopen omdat er vast ergens een betere plek is.

Hoog Catharijne: de overgang gebruiken

Hoog Catharijne is een overdekt winkelcentrum dat direct aansluit op Centraal Station. Die overgang geeft een doorlopende stroom mensen. Je kunt er oefenen met een vaste compositie terwijl de mensen in je foto steeds veranderen.

Maak bijvoorbeeld een foto met weinig mensen in het kader en wacht daarna tot het voller wordt. Vergelijk wat er gebeurt. Meer mensen betekent meer onderlinge verhoudingen, maar ook meer overlap. Een drukke foto kan werken. Je moet alleen nog wel kunnen aanwijzen wat je erin zag.

Bij het wisselen tussen binnen en buiten krijg je ook met kunstlicht en daglicht te maken. Controleer je belichting opnieuw als je van omgeving verandert. Een instelling die zojuist bruikbaar was, hoeft dat een paar stappen verder niet meer te zijn.

Loop je vooral achter mensen aan, probeer dan eens vooraf een achtergrond te kiezen. Daarmee haal je één beslissing uit het moment zelf. Je kunt je vervolgens bezighouden met de positie van mensen in de foto. Dat geeft wat ruimte in je hoofd. Daar is tijdens het fotograferen meestal genoeg te doen.

De Oudegracht heeft twee niveaus

De Oudegracht loopt door het centrum en heeft werven en werfkelders op waterniveau, onder het straatniveau. Daardoor kun je met twee niveaus in je compositie werken.

Begin met kijken wat jouw standpunt doet. Vanaf straatniveau kijk je anders naar de verhouding tussen mensen en hun omgeving dan vanaf waterniveau. Je kunt beide niveaus in één foto betrekken, of juist kiezen voor een uitsnede waarin één niveau het beeld bepaalt.

Twee niveaus opnemen is op zichzelf nog geen compositie. Kijk naar de ruimte die ieder deel krijgt. Neemt de voorgrond veel plaats in zonder iets toe te voegen? Staat er ergens iemand zo dicht tegen een andere vorm aan dat je die persoon nauwelijks meer ziet? Een kleine verandering van standpunt kan dat oplossen.

Maak als oefening twee versies van dezelfde situatie, voor zover die zich daarvoor leent. Geef in de ene foto meer ruimte aan het straatniveau en in de andere aan het waterniveau. Vergelijk later waar je oog als eerste terechtkomt.

Je hoeft niet alles van de gracht te laten zien om er een straatfoto te maken. Een uitsnede kan voldoende zijn. De rest stond er ook, maar hoeft niet per se mee naar huis.

De Nieuwegracht als tweede poging

Ook de Nieuwegracht ligt in het centrum en heeft werven op waterniveau. Je kunt hier verder oefenen met de verhouding tussen de twee niveaus. Een tweede plek is vooral nuttig als je een vraag meeneemt uit je eerdere foto's.

Misschien merkte je bij de Oudegracht dat je steeds veel omgeving liet zien en mensen daardoor klein in beeld bleven. Probeer hier dan bewust een andere verhouding. Of houd juist meer afstand als je eerdere foto's weinig van de omgeving bevatten.

Verander bij voorkeur één ding tegelijk. Als je tegelijk dichterbij gaat staan, je kader kantelt en een ander moment kiest, wordt het lastig te zien welke keuze het verschil maakte.

Dat vergelijken hoeft geen huiswerk met een cijfer te worden. Twee foto's naast elkaar zijn genoeg om te benoemen wat je volgende keer wilt proberen. 'Deze vind ik beter' is een begin. 'Hier staat die persoon duidelijker los van de achtergrond' geeft je iets waarmee je verder kunt.

Je hoeft niet alle plekken af te werken

Naast Centraal Station, Hoog Catharijne, de Oudegracht en de Nieuwegracht kun je de Kloostertuin meenemen in je keuze. Alle vijf bezoeken hoeft niet. Kies liever op basis van wat je wilt oefenen en hoeveel tijd je daarvoor wilt nemen.

Wil je werken aan timing, dan kun je lang met één kader bezig zijn. Wil je onderzoeken wat hoogte met je compositie doet, geef daar dan ruimte voor. Een lijst met plekken is handig bij de voorbereiding. Tijdens het fotograferen kan diezelfde lijst vooral zorgen dat je alweer aan de volgende plek denkt.

Spreek bijvoorbeeld met jezelf af dat je eerst een paar verschillende foto's vanaf één standpunt probeert. Daarna beslis je of je verder loopt. Zo krijgt een plek de kans om iets anders op te leveren dan je eerste indruk.

Je kunt ook met één kernwoord werken, bijvoorbeeld 'afstand'. Kijk dan hoe de ruimte tussen mensen in je foto's terugkomt. Het woord helpt je kiezen waar je aandacht aan geeft.

Binnen, buiten en ander licht

Het licht dat je aantreft bepaalt mede welke foto's je kunt maken. Kijk daarom bij iedere nieuwe plek eerst waar de lichte en donkere delen zitten. Kies vervolgens welk deel belangrijk is voor je foto en controleer of de belichting daarbij past.

Bij hard licht kun je oefenen met de grens tussen licht en schaduw. Bepaal vooraf waar je iemand in het kader wilt hebben. Wacht vervolgens op een situatie waarin die positie werkt. Controleer ook de achtergrond: een helder vlak kan meer aandacht trekken dan het onderwerp dat jij voor ogen had.

Als het regent, kun je je oefening aanpassen aan wat je op dat moment ziet. Je hoeft dan niet vast te houden aan de foto's die je vooraf had bedacht. Praktische aanwijzingen voor die omstandigheden staan bij fotograferen in de regen.

Vergelijk bij het wisselen tussen kunstlicht en daglicht ook hoe kleuren op je foto's overkomen. Doe dat liefst bij een paar foto's achter elkaar. Zo zie je of een verschil samenhangt met de omgeving of met een instelling die je hebt veranderd.

Wat mag op de plek waar je staat?

In Nederland mag je in de openbare ruimte in principe fotograferen wat je wilt. Bij publiceren speelt het portretrecht. Dat zijn twee afzonderlijke vragen, ook als je de foto tijdens dezelfde wandeling maakt en deelt.

Niet iedere plek waar je naar binnen kunt lopen is openbare ruimte. Een overdekt winkelcentrum valt vaak onder een eigenaar of winkeliersvereniging die eigen regels kan stellen. Bij Hoog Catharijne is dat onderscheid dus relevant. Welke regels ter plaatse gelden, moet je daar nagaan.

Dit is algemene informatie. De uitleg over fotograferen en portretrecht gaat verder in op het verschil tussen een foto maken en publiceren. Daarmee kun je die afweging apart maken van je keuzes over standpunt, licht en timing.

Met een thema verder werken

Kies na je wandeling een paar foto's die je naast elkaar wilt bekijken. Zoek naar een keuze die terugkomt. Misschien laat je vaak veel ruimte tussen mensen, of werk je graag met verschillende niveaus in één foto.

Gebruik dat als opdracht voor een volgend bezoek. Probeer die keuze dan bewust toe te passen. Je hebt zo een concrete reden om naar dezelfde plek terug te gaan, ook als je daar al eerder hebt gefotografeerd.

De workshop conceptuele straatfotografie van Michiel Heijmans wordt onder meer in Utrecht gegeven. Je werkt vanuit een kernwoord of thema als filter. De workshop duurt van 10.30 tot 14.00 uur, heeft maximaal vijf deelnemers en je loopt ongeveer 2 à 3 kilometer. Het boek Straatfotobijbel is inbegrepen. Actuele data staan in het overzicht op de pagina over de workshop in Utrecht.

Ook als je zelfstandig oefent, kun je zo'n thema gebruiken. Neem bij je volgende wandeling één vraag uit je eigen foto's mee. Eens kijken wat dezelfde plek oplevert als je iets anders zoekt.