Straatfotografie in Amsterdam: waar ga je staan?

Centraal Station: laat de mensen langskomen

Voor straatfotografie in Amsterdam kun je beginnen bij Centraal Station. Het is een knooppunt aan het IJ, met veel reizigers die aankomen en vertrekken. Daarmee heb je meteen iets om mee te oefenen: mensen die door je foto bewegen.

Kies eerst je kader. Wat komt er aan de randen in beeld? Hoeveel ruimte wil je rondom iemand laten? Als je dat vooraf bepaalt, hoef je bij iedere voorbijganger minder beslissingen tegelijk te nemen.

Blijf vervolgens een tijdje op dezelfde plek. Kijk waar mensen je kader binnenkomen en wanneer ze elkaar overlappen. Misschien werkt één persoon beter dan een groep. Misschien wordt het pas interessant wanneer twee mensen op voldoende afstand van elkaar lopen. Dat kun je vanaf hetzelfde standpunt onderzoeken.

Bij lopende mensen is een sluitertijd van 1/500 een bruikbaar uitgangspunt. Zo kun je je aandacht bij het moment houden, zonder dat beweging meteen onscherpte oplevert.

Veel mensen in beeld maakt een foto niet vanzelf beter. Soms zie je thuis vooral dat het druk was. Probeer daarom ook een foto waarin je duidelijk kunt aanwijzen waar je oog als eerste naartoe gaat. Dat vraagt op zo'n plek om kiezen.

Langs het IJ en met de pont naar de NDSM-werf

De IJkade is de kade langs het IJ. Bij het water kun je werken met ruimte en lijnen. Begin eens met een ruim kader en kijk hoe klein iemand daarin mag worden voordat die persoon voor jouw foto te weinig gewicht krijgt.

Let daarbij op de verdeling. Een persoon aan de rand geeft een andere foto dan iemand midden in het kader. Maak beide eens vanaf dezelfde plek. Dan zie je wat die plaatsing doet, zonder dat je ondertussen ook de hele achtergrond verandert.

Vanaf Centraal Station kun je met de pont over het IJ naar de NDSM-werf, een voormalige scheepswerf in Amsterdam-Noord. Je kunt die oversteek gebruiken om op een andere plek verder te fotograferen. Je hoeft er geen volle dagroute van te maken.

Neem bijvoorbeeld één vraag mee: hoeveel omgeving heeft een persoon nodig in mijn foto? Onderzoek die aan de IJkade en opnieuw op de NDSM-werf. Kies ter plekke wat daarvoor bruikbaar is. Zo kun je later foto's vergelijken op een fotografische keuze, in plaats van alleen op de plek waar ze gemaakt zijn.

De Zeedijk en de blik van een ander

Op de Zeedijk fotografeerde Ed van der Elsken. Hij fotografeerde in Amsterdam ook jazzcafés, het nachtleven en de haven. Koen Wessing legde het veranderende Amsterdam vast. Hun werk hoort bij de Nederlandse traditie van straatfotografie.

Dat is goed om te weten wanneer je hier loopt. Je kijkt op een plek waar eerder fotografen hun aandacht op het dagelijks leven richtten. Wat jij er aantreft, moet je zelf bekijken.

Een bruikbare oefening op de Zeedijk is om vooraf één onderwerp voor je aandacht te kiezen. Bijvoorbeeld de afstand tussen mensen. Kijk wanneer die afstand iets doet in je foto: staan mensen los van elkaar, overlappen ze of ontstaat er een opvallende verdeling?

Je hoeft daarmee geen foto van iemand anders opnieuw te maken. Het werk van een voorganger kan je nieuwsgierig maken. Vervolgens sta je er met je eigen camera, op een ander moment. Dat is al een behoorlijk verschil.

Waterlooplein: kiezen op een plein met een markt

Waterlooplein is een plein met een markt. Je kunt hier oefenen met het selecteren van wat je in je foto opneemt. Begin klein: zoek binnen wat je aantreft een achtergrond waartegen je mensen goed kunt onderscheiden.

Kijk vervolgens naar de randen van je kader. Komt daar iets binnen wat je aandacht wegtrekt? Een kleine stap opzij kan genoeg zijn om onderdelen uit elkaar te halen. Probeer dat voordat je verder loopt.

Maak ook eens een paar foto's vanaf dezelfde plek, met verschillende momenten van afdrukken. Vergelijk hoe mensen ten opzichte van de achtergrond staan. Een hoofd dat samenvalt met iets erachter kan lastig leesbaar worden. Met iets meer afstand tussen die onderdelen wordt duidelijker wat je fotografeerde.

Beoordeel die foto's naast elkaar. Welke heeft de prettigste verdeling? Waar blijft je blik hangen? Probeer je antwoord concreet te houden. 'Deze voelt beter' is een begin, maar je leert meer als je kunt aanwijzen waardoor dat komt.

De tunnel onder het Rijksmuseum: kijken naar de overgang

De tunnel onder het Rijksmuseum is een doorgang voor fietsers en voetgangers onder het museumgebouw. Hier kun je werken met het licht van buiten tegenover het donker binnen.

Kies eerst welk deel van die overgang je wilt laten zien. Vanuit een donkerder standpunt kijk je anders naar de opening dan wanneer je dichter bij het licht staat. Verplaats je een klein stuk en bekijk wat er in je kader verandert.

Let vervolgens op het moment waarop iemand door dat licht loopt of fietst. Waar wordt de persoon duidelijk zichtbaar? Wanneer valt die juist samen met het donkere deel? Je kunt wachten tot iemand op de plek komt die jij vooraf hebt gekozen.

Controleer ook je belichting. Wil je vooral detail in het lichte deel behouden, of wil je kunnen zien wat er binnen gebeurt? Maak een proefopname en pas je instelling aan op wat je wilt laten zien.

Hoe sterk het verschil uitpakt, beoordeel je ter plekke. Voor het werken met duidelijke lichtverschillen geeft het artikel over fotograferen bij hard licht verdere uitleg. Een doorgang is een bruikbare plek om te oefenen met de positie van mensen ten opzichte van het licht.

Vondelpark: je tempo aanpassen

Het Vondelpark is een groot stadspark. Een park is rustiger dan een station en vraagt een ander tempo. Als je net bij Centraal Station hebt staan fotograferen, is het nuttig om jezelf even tijd te geven voor die omschakeling.

Je kunt hier oefenen met langer naar één kader kijken. Bepaal hoeveel omgeving je wilt opnemen en wacht af of er een moment ontstaat dat daarbij past. Misschien blijkt je eerste standpunt toch niet zo handig. Dan verander je het.

Probeer niet iedere lege ruimte meteen op te vullen. Ruimte rondom iemand kan juist een onderdeel van je foto zijn. Kijk of je onderwerp nog voldoende opvalt en of de rest van het kader iets bijdraagt.

Spreek bijvoorbeeld met jezelf af dat je tien minuten bij één gekozen standpunt blijft. Dat is geen garantie op een goede foto. Het geeft je wel tijd om verder te kijken dan je eerste indruk. Je hoeft niet meteen weer ergens heen.

Wat mag je fotograferen?

In Nederland mag je in de openbare ruimte in principe fotograferen wat je wilt. Bij het publiceren van foto's speelt het portretrecht. Een foto maken en die foto vervolgens delen zijn dus twee afzonderlijke afwegingen.

Dat onderscheid is ook tijdens een middag fotograferen in Amsterdam relevant. Dat je een foto hebt kunnen maken, beantwoordt nog niet de vraag of je hem kunt publiceren.

De uitleg over fotograferen en portretrecht gaat daar verder op in. Het is algemene informatie waarmee je die afweging beter kunt begrijpen. Waar jouw eigen grenzen liggen, bepaal je zelf.

Maak je wandeling kleiner

Je kunt alle genoemde plekken op een lijst zetten. Voor een middag fotograferen is één of twee plekken kiezen ook prima. Dan houd je tijd over om iets uit te proberen en nog eens te kijken wanneer je eerste poging weinig oplevert.

Kies vooraf een kernwoord, zoals 'afstand'. Laat dat woord bepalen waar je aandacht naartoe gaat. Bij het station kun je letten op de ruimte tussen reizigers. Aan het IJ kun je onderzoeken hoe een persoon zich verhoudt tot de ruimte eromheen.

Houd de opdracht eenvoudig genoeg om te onthouden terwijl je loopt. Een heel briefje met voorwaarden wordt al snel huiswerk. Eén woord geeft je iets om op terug te komen als je merkt dat je zonder duidelijke aandacht aan het fotograferen bent.

Bekijk thuis een kleine selectie naast elkaar. Welke foto's passen bij je kernwoord? Zit daar een foto tussen die je vooraf niet had bedacht? Noteer ook wat je bij een volgende wandeling wilt proberen. Bijvoorbeeld iets langer wachten voordat je afdrukt, of meer ruimte aan één kant van je onderwerp laten.

Werken vanuit een kernwoord of thema is ook de aanpak van de workshop conceptuele straatfotografie van Michiel Heijmans. Die wordt onder meer in Amsterdam gegeven, van 10.30 tot 14.00 uur, met maximaal vijf deelnemers. Je loopt ongeveer 2 à 3 kilometer en het boek Straatfotobijbel is inbegrepen. Actuele data staan op de pagina over de workshop in Amsterdam.