Als iemand vraagt een foto te verwijderen

Er werd dus 112 gebeld

De deelnemer weigerde de foto te verwijderen. De man belde daarop 112. Daar is dat nummer niet voor, maar inmiddels waren we blijkbaar op dat punt aangekomen.

De fotograaf kreeg de vraag of hij de foto wilde verwijderen of dat er een auto langs moest komen. Hij antwoordde dat hij die auto wel zag verschijnen.

De politie kwam niet.

En dan nog een detail: de man stond niet herkenbaar op de foto. Dat maakte zijn eis voor mij des te opmerkelijker. Er was behoorlijk wat gedoe ontstaan over een foto waarop je hem niet eens kon herkennen.

Ik weet zeker dat het anders was gelopen als hij vriendelijk had gezegd: ‘Joh, ik wil liever niet op de foto.’ Dan was die foto binnen een minuut verwijderd. Daar was geen telefoontje voor nodig geweest.

Dat verschil blijft me bij.

Binnen drie tellen een principe

Een vraag laat ruimte voor een antwoord. Een eis maakt die ruimte meteen een stuk kleiner. Zeker als iemand op je af komt rennen en er een NU bij doet.

Ik snap dat een fotograaf dan denkt: wacht even, jij gaat mij niet vertellen wat ik moet doen. Maar zodra beide mensen zich ingraven, wordt die ene foto bijna bijzaak. Dan wil de een dat de ander gehoorzaamt en wil de ander vooral niet toegeven.

Daar helpt kennis over wat er mag maar beperkt. Je kunt iets uitleggen, maar de ander moet nog wel willen luisteren. Anders sta je met je gelijk tegen een dichte deur te praten.

Mijn les uit dit verhaal: mijn houding is het deel waar ik zelf iets mee kan. Ik kan niet bepalen hoe iemand me aanspreekt. Wel hoe ik antwoord geef. Rustig blijven is dan mijn uitgangspunt.

Dat klinkt op papier trouwens een stuk eenvoudiger dan wanneer iemand voor je neus staat te eisen.

Eerst begrijpen wat iemand dwarszit

Mijn belangrijkste stelregel is dat ik mensen niet fotografeer zoals ik zelf niet gefotografeerd wil worden. Daar hoort voor mij ook bij dat ik een bezwaar serieus probeer te nemen.

Als iemand zegt dat hij liever niet op de foto staat, wil ik begrijpen wat hem dwarszit. De foto zelf? De gedachte dat die ergens gepubliceerd wordt? Dat onderscheid doet ertoe. Fotograferen en publiceren zijn verschillende dingen, maar in zo’n gesprek kunnen ze makkelijk door elkaar lopen.

Er zijn verschillende mogelijkheden. Je kunt bespreken wat er op de foto staat. Je kunt de foto laten zien. Je kunt besluiten hem te verwijderen of hem niet te publiceren. Dat zijn afzonderlijke keuzes, met ieder een andere uitkomst.

Voor mij begint zo’n gesprek bij de persoon die tegenover me staat. Wat probeert die duidelijk te maken? Kan ik daar even naar luisteren zonder in mijn hoofd alvast een verdediging voor te bereiden?

Ik zeg niet dat ik alles goed doe. Dat zou wel erg makkelijk zijn, een artikel schrijven waarin ik zelf steeds de redelijke man ben.

Een vriendelijke vraag en een eis

Ik vind het verschil tussen die twee groot. Bij een vriendelijke vraag is er meteen een gesprek mogelijk. Iemand vertelt je iets over zijn eigen grens. Daar kan ik iets mee.

Een eis roept eerder weerstand op. Dat zag je tijdens die fotowandeling gebeuren. Toch wil ik mijn reactie niet laten bepalen door de toon van de ander. Dan beslist zijn boosheid uiteindelijk hoe ik me gedraag.

Ook achter een onaardige vraag kan een bezwaar zitten dat ik wil begrijpen. Dat maakt de manier waarop iemand me aanspreekt niet ineens prettig. Het geeft me wel iets anders om op te reageren dan alleen dat NU.

Mijn eigen regel is simpel: als iemand vraagt of ik een foto wil verwijderen, doe ik dat gewoon. Sowieso. Ook als het als een eis klinkt. Het is niet aan mij om iemands dag te verpesten. En zo’n discussie doet voor mijn eigen dag ook weinig goeds.

Dat is mijn keuze. Welke grens jij trekt, bepaal je zelf.

Wat mag, is een aparte vraag

In Nederland mag je in de openbare ruimte in principe fotograferen wat je wilt. Voor het publiceren van een herkenbaar portret dat niet in opdracht is gemaakt, geldt een andere afweging. De geportretteerde kan een redelijk belang hebben dat zich tegen publicatie verzet, bijvoorbeeld vanwege privacy of een kwetsbare situatie.

In België is voor het publiceren van een herkenbare foto van iemand in beginsel toestemming nodig. Er zijn uitzonderingen, onder meer voor mensen die toevallig en bijkomstig op een foto van een openbare plaats of menigte staan.

Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. Meer over dat onderscheid lees je in mijn artikel over wat je op straat mag fotograferen en publiceren.

Dat de politie tijdens onze wandeling niet kwam, geeft geen algemeen antwoord op de vraag wat je met een verwijderverzoek moet. Het vertelt alleen hoe dit voorval afliep. Ik zou er geen juridische conclusie aan verbinden.

Mijn eigen lat ligt ook op straat

Mijn ervaring is dat mensen het meestal helemaal niet erg vinden als er een mooie foto van ze wordt gemaakt, met het respect dat ieder mens verdient. Maar wat ik respectvol vind, hoeft voor een ander niet zo te voelen.

Daarom probeer ik me in die ander te verplaatsen. Daarover schrijf ik ook in mijn artikel over hoe ik met mensen op straat omga. Dat respect wordt pas echt interessant wanneer iemand anders reageert dan ik had gehoopt.

Daarbij kom ik steeds terug bij de regels die ik mezelf stel: welke zijn dat, en waarom? Die vraag blijft ook overeind als iemand boos wordt.

Van die wandeling onthoud ik vooral hoe weinig er nodig was om het gesprek vast te laten lopen. Drie tellen. Terwijl één vriendelijke zin waarschijnlijk genoeg was geweest.